De Thespiaanse wagen

From CanonBase
Revision as of 12:24, 25 April 2023 by ElenaS (talk | contribs) (Created page with "=== Theater op tournee === ''Thespis leefde in de 6de eeuw voor Christus, en zou de bedenker zijn van het idee van de acteur, van de dialoog als onderdeel van de dramatische...")
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

Theater op tournee

Thespis leefde in de 6de eeuw voor Christus, en zou de bedenker zijn van het idee van de acteur, van de dialoog als onderdeel van de dramatische voorstelling, en van het reizende theater

Theseus Schilder. Dionysus met wijnranken op een wagenschip tussen twee saters die de aulos bespelen. Vasculair schilderij van een Attische zwartfigurige skyphos, 500-450 v.C. Londen, British Museum

De acteur Thespis van Icaria, door Horatius beschreven in de Ars Poetica, gaf geboorte aan het idee van een massatheater, met een sterke emotionele impact en in staat om theatrale cultuur over te brengen op vergeten segmenten van de bevolking. Hij leefde in het midden van de zesde eeuw voor Christus, en had zijn eigen rondtrekkende gezelschap, genaamd de kar van Thespis, waarmee hij dramatische voorstellingen gaf in Icaria en andere plaatsen in Attica. Hij trad ook op in Athene, toen Pisistratus daar de cultus van Dionysus introduceerde en het Grote Dionysias (feest van Dionysus) van 534 v. C. organiseerde. Thespis voerde voor het eerst een van zijn drama's op. Hij maakte uit het koor een personage los dat aan het koor zou 'antwoorden' en een echte acteur zou zijn: hij bedacht of ontwikkelde de dialogische proloog.

Thespis bracht andere belangrijke vernieuwingen, waaronder de schmink van acteurs en vooral het gebruik van het masker. De volgelingen van Dionysos, een van de belangrijkste godheden van het oude Griekenland, hadden de gewoonte zich te maskeren, hun hoofd te bedekken met bladeren en hun gezicht zwart of rood te verven met roet of roest. Thespis bracht dit gebruik over op de taferelen, voegde wit toe aan de twee kleuren (waarvoor hij wit lood gebruikte), en maakte vervolgens echte stoffen maskers. Later werden ook maskers gemaakt van kurk en hout, duurzamere materialen die gedurende de hele oudheid in gebruik bleven. Thespis introduceerde zo ook in het theater het suggestieve element van de fictie, dat wil zeggen de vervorming van de werkelijkheid.

Peeter van Bredael, Commedia dell'arte Scene in een Italian Landschap

Na een periode van overwinningen verliet Thespis Athene om naar elders te gaan. Hij vertrok uit de hoofdstad op een kar, met een groep acteurs zoals hijzelf op sleeptouw. Met zijn kar bereikte hij dorpen, gehuchten, ontoegankelijke delen van het Griekse platteland: en overal waar hij kwam voerde hij komedies en tragedies op, geschreven of geïmproviseerd. En zonder het te weten, had Thespis met die daad van hem de geboorte gegeven aan die vorm van theater die tientallen eeuwen lang in heel Europa een onbetwist succes zou zijn: het rondtrekkend theater - een theater dat niet wacht tot het publiek er is, maar dat het publiek gaat zoeken, in de meest afgelegen uithoeken van de provincie en het platteland, in naam van een kunst die naar haar aard kunst is - en moet blijven - voor allen en van allen. Thespis is, kortom, de ideale stamvader van alle rondtrekkende acteurs, van alle daklozen van de toneelkunst, van al die cabaretiers die de moeilijke weg van de artistieke en existentiële improvisatie kiezen.

En juist Thespis zou terugkeren als inspirerend model voor degenen die in de 16e eeuw een nu eens primordiale, dan weer futuristische vorm van theater lieten ontstaan - een straattheater, verstoken van theatergebouwen, scripts en spelregels: de Commedia dell'arte, een typisch Italiaans product, later met succes geëxporteerd naar heel Europa en begiftigd met een werkelijk uitzonderlijke levensduur (H.02). De Commedia is in de eerste plaats een vorm van nomadisch theater, een theater dat op zoek gaat naar een publiek daar waar het dat weet te vinden (op de pleinen, op de markten). De komiek van de kunst, aangekomen op deze ontmoetingsplaatsen, zet net als elke andere koopman zijn kraam op en, erop geklommen, improviseert hij zijn kunst. Later trekt hij naar andere kusten, op zoek naar nieuw publiek om te verleiden.

Los cómicos ambulantes door Francisco de Goya (1793) / Museo del Prado in Madrid (Spanje)

De kar van Thespis en het rondtrekkend theater kwamen weer in zwang met het futurisme en het fascisme. Het fascisme maakte gebruik van dit model en de ervaring van het reizende theater door vanaf 1929 een project voor openluchttoneel op te zetten: vier enorme theaterstructuren - drie voor proza en één voor opera - vervoerd op vrachtwagens die ook de naam Thespian Carts kregen, bedacht door decorontwerper Antonio Valente en Giovacchino Forzano. Ze reisden door de Italiaanse provincies op lange tournees, waarbij honderdduizenden toeschouwers betrokken konden zijn. De Thespian Carts bereikten zelfs de meest afgelegen plaatsen, waar normaal gesproken geen belangrijke theatrale evenementen plaatsvonden. Hier zetten de arbeiders de grote zitbanken op, die vijfduizend toeschouwers konden bevatten, en het grote podium werd bekroond door een koepel van Fortuny, waarop vele lichteffecten konden worden gerealiseerd (B.06).

De laatste Thespiswagen in Italië was van de National Mobile Theatre Company, opgericht in 1960; hij toerde door het land tot 1973. In de zomer van dat jaar hield het gezelschap op te bestaan, en het paviljoen werd geschonken aan de ontheemden van de aardbeving van 1972 in Ancona. Elders in Europa bouwden andere reizende theaters, met dezelfde motivatie om de mensen te bereiken waar ze waren, mobiele podia. Tegen de verwachting in leeft de geest van de kar van Thespis voort.

Wikidata